English: scroll down

Als ik mijn ogen open, zie ik dat Mieke en Youssef al op zijn. Het is zonnig weer hoewel de binnenplaats nog in de schaduw ligt. We gaan vandaag naar de woestijn, twee nachten in de Sahara doorbrengen. Annelieke had dit ons al verklapt en ze vertelde ook dat ze er erg tegenop zag om in de koude tent te liggen en overdag in de hitte te overleven. Ik hoor bij het ontbijt, dat weer overdadig is, dat we geluk hebben. De andere gasten hebben geen water of geen ontbijt.

Niet weten

De bus zou om 9.00 komen en we hebben nog de tijd om naar de winkel te gaan van Sandos, onze gastvrouw. Ik blijf bij het huis want we passen niet allemaal in de auto. Mijn reisgenoten komen terug met theeën en kruiden. En voor we het weten, zijn we weer onderweg met de bus. Terwijl ik geniet van het uitzicht werk ik ondertussen aan het plan van bioregional learning centre North Sea Delta.
Eerder had Elyes op aandringen van sommige deelnemers verteld wat het programma was. Maar ik zei hem dat dat niet hoeft. Een van de vaatdigheden die we moeten leren is omgaan met niet weten,zoals Joe vertelde aan het begin van deze reis. En dan is het juist een mooie oefening om niet te weten wat er gaat gebeuren.

Mon ami nouveau

We maken een paar stops. Als eerste de winkel van Sandos. Daarna stoppen we bij een mooi uitzichtpunt waar ook kleden worden verkocht.
De reis gaat verder en na een mooi drum/klap/zangconcert van onze Libanese vrienden gaan we over op een playlist van muziek van de Sahara. We krijgen een heerlijke lunch, weer in een cave in een berg. Iets verderop is een gebouw hoe mensen leefden voor de Arabieren. Het is vergelijkbaar. Een oude vrouw maalt net als de andere vrouwen de dag ervoor. Het werd gepresenteerd als museum maar die mensen wonen daar. De oude vrouw komt naast me zitten en vertelt Elyes dat ze mijn sjaal mooi vindt. En mijn tanden. Dat snap ik, zij heeft geen tanden meer. De oude vrouw vertelt dat ze s nachts in een van de holletjes slaapt. Ik zeg: mon ami nouveau’ en ze glimt. We gaan samen op de foto en we stappen weer op onze gerieflijke bus met airco. Inmiddels is het weer boven de dertig graden dus we moeten onze hoeden dragen. Ik heb er gisteren een koord doorgeregen en nu waait mijn hoed niet meer af.

Hollandse luchten

Langzaam komen we uit de bergen en het landschap verandert naar een vlakte met kleine struikjes en stenige grond. Tot onze verbazing zien we Hollandse luchten: in de verte valt een bui. En niet veel later rijden we door de regen.
Dan zijn we getuige van een fenomeen dat maar eens in de twintig jaar voorkomt. Twee rivieren komen bij elkaar. Normaal is het hier gortdroog maar nu stroomt en kolkt het water alsof het niet anders weet. We mogen uitstappen en Joe, Denis, Stefan en Annelieke weten niet hoe snel ze het water in kunnen lopen. Het is een prachtig gezicht! Niet alleen het kolkende water maar ook de blije gezichten van mensen die de verbinding met een rivier zoeken die er normaal niet is. Water is zo heilig hier.

Niemandsland

De chauffeur maant ons terug te komen, we lijken wel spelende kinderen met een strenge meester. Gelukkig luisteren we en rijden we verder. En dan verandert het landschap weer. Het wordt zanderiger, de stenige grond verdwijnt. Ik zie erfafscheidingen gevlochten van palmtakken en er is zoveel zand tegenaan gewaaid dat er alleen nog maar een paar puntjes uitsteken.
We rijden verder door niemandsland en ik verwacht dat we straks aankomen bij nog meer niets en dat daar de kamelen klaarstaan. In plaats daarvan rijden we een stad in! Het is Zaafrane.

Kilometers dadels

Na de stad komen we in een monocultuurgebied. Waar in het gebied rond de ecologische boerderij (olijven) en in Zammour waar we waren vroeger mensen zelfvoorzienend leefden, heeft de regering in de jaren vijftig besloten om monocultuur toe te passen. Hier met dadels. Kilometers en kilometers staan er dadelpalmen. Het is fantastisch om te zien, ik heb nooit een dadelpalm gezien. Maar tegelijkertijd zie ik ook de risico’s en de afhankelijkheid van de mensen voor aanvoer van andere voedingsmiddelen.
Dan slaan we een zandpad in en komen bij Camping Insolites. En ja er is alleen zand omheen. Daar krijgen we welkomstthee en dan blijkt er een misverstand te zijn.

Glamping

De reisleider dacht dat de kamelenman een permit zou regelen en de kamelenman dacht dat de reisleider het deed. Het gezelschap is verward en zit met veel vragen. Elyes redt zich er goed uit: hij zegt: ‘Voor mij is het net zoveel niet weten als voor jullie.’ We mogen dus niet de woestijn in. Maar we zitten er toch al middenin. We hebben nu wel een luxe cabin met 4 bedden (jawel geen matrassen op de grond) en een badhok zoals op een camping. Dus geen latrines of wat ook. Eigenlijk wel prima zo, ren soort glamping. We hebben alleen geen bedoeinen ervaring.

Karavaan naar de zonsondergang

Mijn enkel is verzwikt en ik kan amper lopen. Toch stap ik op de kameel. Maar met mijn enkel voel ik me onzeker dus ik stap er af als de foto klaar is.
De karavaan gaat de woestijn in en ziet de zon in het zand zakken. Een paar rollen enhousiast van de duinen af in het zand.

Concert en paardenshow

Als ze terug zijn, dan begint er een concert. Bij het inzetten van de muziek haast iedereen zich met spoed zich naar de binnenplaats en gaat zitten en staan rond het vuur. Er is een trommel, een fluit en een zanger. Het trio loodst het publiek naar buiten waar een paardenshow begint. De mannen op paarden rijden af en aan en het publiek juicht.
Dan komt de stoet weer de binnenplaats op en ze worden naar een demonstratie broodbakken geleid. Ondertussen relaxen Mieke, Hendrieke en ik met Elyes en Youssef op matrasjes op het terras naast de binnenplaats.

Arabisch gebed

We krijgen een heerlijk diner. Voor we beginnen, vraag ik of iemand een momentje stilte wenst. Hasan staat op en zegt ja. Hij vraagt me om iedereen tot stilte te manen en dat doe ik. Hij gaat ons voor en we zeggen hem na in het Arabisch. Hij blijkt dit altijd te doen, maar tot nu toe in stilte. Een gefrituurde mix aardappel/groente in een deegvel, rijst, salade en een frittata. Dat zal in het Arabisch wel anders heten, maar ja ik kom uit Europa. Dan volgt er een nieuw gerecht met aardappel, vlees en tomaat in een soort tomatensaus. Het is weer heerlijk. Toe krijgen we meloen.

Raptors en een conversatie met een beek

Ik breng de avond door op het terras en klets met Annelieke, terwijl er een groepje naast ons geniet van de waterpijp. We bespreken wat vogels uit de omgeving met ortnitoloog Pradjwal die uit India is gekomen. Ik krijg een lesje Raptors/predators. Ook hoor ik van Francine hoe zij een keer paddo’s heeft geprobeerd. Ze deed dat naast een beek en ze had een hele diepe ervaring. Ze kon echt zich met de beek verbinden en had een hele converstie ermee. Sindsdien voelt ze zich extra sterk verbonden met de beek.

Een einde aan een dag van niet weten

We proberen de verschillende drankjes. Boga en Ananas/coco zijn mijn favoriet. Na deze suikeraanval ben ik nog klaarwakker maar we gaan toch maar naar bed, waar mijn kamergenoten hun bedden al buiten hebben gezet. Het is erg warm in de tent. Annelieke gaat ook buiten slapen dus ik heb een enorm boudoir voor mijzelf.

* – * – *

This is the English version of this article:

‘Mon ami nouveau’ in the desert of Tunisia

When I open my eyes, I see that Mieke and Youssef are already up. The weather is sunny, although the courtyard still lies in shade. Today we are heading into the desert to spend two nights in the Sahara. Annelieke had already let this slip, mentioning she was truly dreading lying in a freezing tent and surviving the heat by day. Over breakfast, which is lavish once again, I hear that we are fortunate. Other guests have neither running water nor breakfast.

Not Knowing

The bus was due to arrive at 9:00 AM, leaving us time to visit the shop owned by Soundoz, our hostess. I remain at the house because we cannot all fit into the car. My fellow travellers return with an assortment of teas and herbs. Before we know it, we are back on the road by coach. While admiring the view, I spend the journey working on the strategy for the Bioregional Learning Centre North Sea Delta. Earlier on, prompted by several participants, Elyes had outlined the itinerary. I told him, however, that it was not necessary. One of the essential skills we need to cultivate is living with uncertainty, just as Joe remarked at the start of this trip. Not knowing what lies ahead is precisely the exercise we need.

Mon Ami Nouveau

We make a couple of stops, beginning with the shop belonging to Soundoz. Next, we pull over at a scenic viewpoint where local rugs are on sale. Our journey continues, and following a delightful drumming, clapping, and singing performance by our Lebanese friends, we switch to a playlist of Saharan tunes facilitated by DJ Kareem. A delicious lunch awaits us, served once again inside a mountain cave. A little further along stands a dwelling illustrating how people lived before the Arab arrival, which feels quite similar. An elderly woman is grinding grain, much like the women we observed yesterday. While presented as an open museum, people genuinely reside there. The old woman sits down beside me and mentions to Elyes that she admires my scarf. And my teeth. That comes as no surprise, as she has lost all of hers. She explains that she sleeps in one of the hollows at night. I tell her, “mon ami nouveau,” and her face lights up. We take a photograph together before boarding our comfortable, air-conditioned bus once more. With temperatures climbing past thirty degrees, sun hats are essential. Yesterday I threaded a cord through mine, so the wind no longer carries it off. I took it out of my blouse. As a transition manager ánd traveler, I am used to working with what there is.

Dutch Skies

Gradually we descend from the mountains, the landscape giving way to plains of low scrub and stony earth. To our astonishment, typical Dutch skies appear overhead: a rain shower falls in the distance. Shortly afterwards, we find ourselves driving through the rain. Then we witness an occurrence seen perhaps once every twenty years. Two rivers converge. Normally bone dry, the water now surges and churns as though it has never done otherwise. We are allowed to step outside, and Joe, Denis, Stefan, and Annelieke dash straight into the water without hesitation. It is a splendid sight, taking in both the swirling water and the joy on the faces of people seeking connection with a river that rarely exists. Water is truly sacred here.

No Man’s Land

The driver calls us back to the vehicle, making us feel like school children summoned by a firm headmaster. Thankfully, we heed his call and carry on. The terrain shifts once again. The ground turns sandier, leaving the stones behind. I notice boundaries woven from palm fronds, drifted so heavily with sand that only the tips remain visible. We journey onwards through no man’s land, and I anticipate arriving at complete emptiness where camels await us. Instead, we enter a town. It is Zaafrane.

Miles of Date Palms

Past the town, we enter an expanse of monoculture. While the regions around the ecological farm with its olives and Zammour were once self-sufficient, the government in the 1950s opted for widespread monoculture, focusing here on dates. Miles upon miles of date palms stretch into the distance. It is an extraordinary sight, as I had never seen a date palm before. At the same time, I recognise the vulnerabilities and the local population’s reliance on external food supplies. Turning onto a sandy track, we arrive at Camping Les Insolites, surrounded by desert sand. We are welcomed with tea, whereupon a change of plans comes to light.

Glamping

We were prepared to stay the night in the desert, but due to unexpected administrative errors, we ended up in a beautiful camping resort called Les Insolites. The group is left bewildered and full of questions in a café in the resort. Elyes handles the situation gracefully, remarking, “It is as much an exercise in not knowing for me as it is for you.” Venturing deep into the desert is therefore off limits. Yet we are already sitting right in the middle of it. We now have a comfortable cabin with four proper beds rather than mattresses on the sand, alongside campsite-style shower facilities instead of latrines. It suits us rather well, functioning as a sort of glamping experience, even if we miss out on an authentic Bedouin night.

Caravan into the Sunset

Having sprained my ankle, I can barely walk, yet I still climb onto a camel. Feeling unsteady because of the injury, I dismount as soon as the photograph is taken. The caravan heads off into the desert to watch the sun sink into the sand. Several travellers roll joyfully down the dunes into the sand below.
Upon their return, live music begins. As the first notes ring out, everyone hurries into the courtyard, gathering around the fire. The performance features two drums, a flute, and one of the drummers sings. The trio guides the audience outside where an equestrian display gets underway. Horsemen ride back and forth to cheers from the crowd. The procession then returns to the courtyard for a bread-making demonstration. Meanwhile, Mieke, Hendrieke, Claire and I unwind alongside Elyes and Youssef, resting on mattresses on the terrace beside the courtyard.

Arabic Prayer

A wonderful dinner is served. Before we eat, I ask if anyone would appreciate a moment of quiet reflection. Hasan stands up and agrees. He asks me to call the group to silence, which I do. He leads us in prayer, and we repeat his words in Arabic. It turns out he does this before every meal, though previously in silence. The spread includes a deep-fried pastry parcel filled with potato and vegetables, rice, salad, and a frittata. While it likely carries a different Arabic name, that is how it translates to European eyes. A dish of potatoes, meat, and tomatoes in a rich sauce follows. Everything tastes wonderful, finished off with sweet melon for dessert.

Birds of Prey and a Stream

I spend the rest of the evening on the terrace chatting with Annelieke, while an adjacent group enjoys a hookah pipe. We discuss local birdlife with Prajjwal, an ornithologist from India, who gives me a fascinating lesson on raptors and predators. Francine also shares her experience of trying magic mushrooms beside a stream. It proved to be a profound moment where she felt genuinely connected to the flowing water, engaging in a conversation with it. Ever since, she has felt an exceptionally deep bond with that stream.

Closing a Day of Not Knowing

We sample several local soft drinks, with Boga and pineapple-coconut becoming my favourites. Despite the sugar rush keeping me wide awake, we decide to turn in. My roommates have already shifted their beds outside because of the heat inside the tent. With Annelieke also choosing to sleep under the open sky, I find myself with an enormous boudoir entirely to myself.