Leren omgaan met niet weten in Tunesië

English: scroll down

Ochtendrituelen in Tunis

In het Hostel in Tunis begint de dag op gang te komen. Twee mannen staan op het dakterras oefeningen te doen. Een mier van een centimeter loopt door de wc. Ik douche waar de wc in de douche zit, daar had ik dus ook naar de wc kunnen gaan. We sliepen met vier vrouwen op een kamer. Ik ben netjes aangekleed: decollete bedekt, blouse met lange mouwen en lange broek. In het hostel moet je schoenen uit. Dus ik loop op mijn (buiten)slippers. We weten nog niet waarheen we gaan en met welk vervoermiddel. We moeten 9.30 klaarstaan.

Ontmoetingen en verhalen in het hostel

​Dan blijkt dat miin horloge nog op Nederlandse tijd staat en we nog een uur extra hebben voor we vertrekken. Alle tijd dus om met de gasten te spreken die ook in de hostel zijn. Abdullah, een student voor sporttrainer vertelt over de worteling met zijn land, Algerije. Ook al is Tunesië vergelijkbaar met zijn land, als hij voet op eigen bodem zet voelt hij zich thuis. En meer in control omdat hij de gewoontes kent. En omdat hij zich verbonden voelt met de grond in zijn land. Als hij vertelt over de mooie bergen en groene dalen, glimmen zijn ogen. Hij houdt ervan om met kinderen te werken, hij wil ze vaardigheden meegeven waar ze hun hele leven wat aan hebben. Met behulp van sport. Hij vertelt vol passie over de bergen en vruchtbare grond in het noorden van Algerije. We maken nog even grapjes over dat er geen mensen in de woestijn wonen, omdat daar geen bezorging is van water of maaltijden.
Ik spreek nog iemand uit Budapest die in Londen woont en iemand uit Marokko die net een paar dagen heeft rondgereisd. Ik voel me als Amersfoorts provinciaaltje een newbe tussen deze nomads ook al ben ik zeker 30 jaar ouder.

De kunst van het omgaan met niet weten

​Daar worden we hartelijk ontvangen door de eigenaresse van Samana Balans. We zijn op een ecologische boerderij aangekomen. Daar worden we onder een prachtige patio ontvangen waar we in een kring de kennismaking doen. Joe vertelt over waar we nu staan als samenleving en dat het de eerste keer is dat we bewust aan een nieuwe samenleving kunnen bouwen. Ook legt hij uit dat we allemaal zoveel mogelijk paardenbloempluizen moeten rondstrooien, je weet immers niet welke zaadjes waar uitkomen: op beton of vruchtbare aarde. Het is een ingewikkelde tijd waarin we leven met politieke en economische systemen die niet meer werken. We moeten leren om in zo’n tijd te leven. Voorbereid zijn op wat ook komen zal. Naast leren zelfvoorzienend te zijn, is omgaan met onzekerheid en niet weten een belangrijke vaardigheid. Ik begrijp nu ook waarom we geen programma hebben gekregen van de reisleider: dat is om te leren met niet weten om te gaan. Wij Nederlanders, gewend aan paklijsten, programma’s kunnen nog wat leren van het organisch laten ontstaan van dingen die de Tunesiërs hanteren.

Luisteren naar de energie en het land

​Joe vertelt verder: als we ons hart openen voor de intelligentie van het land en de mensen die daar wonen, weten we wat we moeten doen. En dan bedoelt hij geen burgerparticipatie, maar werkelijk werken met wat er is en laten ontstaan waar de energie zit. Dat ondersteunen.

​Terug naar diversiteit

​Na een kennismakingsrondje waarin we ons allemaal voorstellen en onze intentie voor de reis geven, is het tijd voor een rondleiding over het terrein.
De eigenaresse, Rima Zorgati, leidt ons rond en vertelt vol passie over hoe ze de boerderij weer tot leven brengen van monocultuur naar diverse teelt. Ze verbouwen nu naast olijven ook granaatappels, amandelen.

De verhalen van een 400 jaar oude olijfboom

​Terwijl Rima vertelt over de aanpak om het flinke stuk land weer vruchtbaar te maken, sta ik tegen een 400 jaar oude olijfboom. De oude boom geeft me beelden en met die beelden zie ik een stripverhaal voorbij komen. Hij vertelt dat hij erg blij is dat hij nu zo goed verzorgd wordt. Hij waardeert de liefde die de mensen op de boerderij aan hem geven. Het herinnert de boom aan vroeger tijden, waarin de regio groen en vruchtbaar was. Dat er een geitenhoeder met zijn geiten onder zijn takken rustte en nog kon luisteren naar de verhalen van de boom.
Toen kwamen vijanden van overzee het land binnenvallen en alles was vernield. Ook het dorp vlakbij. Het verhaal van dit land dat vaak is binnengevallen maar altijd weer is opgestaan en weer heeft opgebouwd. Nu kunnen de boerderij én de olijfboom weer floreren.

Feestmaal onder de Tunesische zon

​Dan is er een overdadige lunch met salades, shakshuka, gegrilde groenten, olijven (natuurlijk) en rijst. En vers gebakken brood met anijszaadjes, heerlijk.
Het water nam niemand dus ik ook niet, maar gelukkig kwam er al snel een giga watermeloen die werd geslacht.
Tijdens de lunch deelden we wat verhalen en wisselden we ervaringen uit.

Aankomst in de rotswoningen

​Toen ging de reis verder naar het zuiden. Drie uur zagen we olijfgaarden, huizen in the middle of nowhere met mensen die daar wonen en bewatering via zonnepanelen.
Langzaamaan werd het steeds donkerder. We zagen niets meer. Toen we aankwamen nam een vrouw, Sondes, ons vier Nederlandse vrouwen en Youssef mee naar haar huis. Het was pikkedonker en gelukkig konden we in het licht van haar telefoon de weg vinden over de gaten in het pad. Haar huis was niet ver. Rond een binnenplaats waren een aantal grotten uitgegraven in de rotsen. Een voor de badkamer, twee slaapkamers, een keuken en een woonkamer. Wij vieren mochten in de woonkamer slapen. De woonkamer had een klein extra grotje waar Annelieke in kroop en ik lag met de rest in het grotere deel.

Diepe gesprekken en een warme ontvangst

​Maar eerst kregen we nog een heerlijke maaltijd waarbij we hoorden van Youssef, die voor de VN heeft gewerkt hoe hij denkt over de SDG’s en net als wij, ziet hij dat het een consensus is en dat er nog steeds economische groei in staat, ook al staat er duurzaam voor. En dat ze zo zijn geformuleerd dat erin staat wat we niet willen: geen honger, in plaats van bijvoorbeeld iedereen voldoende voedsel.
Zo bespreken we meer dingen die internationaal spelen en leren van elkaar hoe we er tegenaan kijken. Youssef woont een deel van het jaar in Tunesië en een deel in New York, waar ook zijn vrouw en dochters wonen. Maar zijn familie woont in Tunesië dus hij als oudste zoon heeft ook verantwoordelijkheden hier.

​De rust en stilte van het zuiden

​Dan komt de man van onze gastvrouw thuis, Nasser. Hij is iemand die in veel landen heeft gewerkt, maar nu vooral in Parijs. Sondes heeft hierdoor haar handen vrij voor haar eigen kruidenwinkel. Ze vertelt dat ze meestal niet zoveel en uitgebreid eet maar als haar man thuis is kookt ze twee keer per dag een warme maaltijd. De gastheer vertelt dat hij geniet van de stilte in zijn geboortedorp. En dat het echt pikdonker is. Wij merken het ook en de drukte van snelwegen of andere stadsgeluiden die we normaal in Nederland horen, zijn er hier niet. Door de bewolking zien we geen sterren en is het nog donkerder. Gelukkig is er een buitenlamp die de binnenplaats verlicht.

​Eén minuut verbinding met thuis

​Er is hier geen wifi, ik denk aan het thuisfront. Ze willen vast weten hoe het gaat. Dus ik zet alle whatsapjes klaar en zet 1 minuut mijn roaming aan. Ploep ploep ploep, allemaal vinkjes.

​In slaap gewiegd door de nacht

​Dan is het tijd om in onze grotten te gaan slapen. Hoewel, Mieke en Henderieke begonnen de nacht door buiten te slapen. Een eigenwijze krekel zingt ons in slaap, terwijl een hond in de verte het ritme aangeeft met een constante blaf.

*-*-*

This is the English version of the article

Learning to Embrace Not Knowing in Tunisia

​Morning Rituals in Tunis

​The day begins to stir at the hostel in Tunis. Two men are on the rooftop terrace doing exercises. A one-centimeter ant crawls across the toilet floor. I shower in a space where the toilet sits right inside the shower stall; I suppose I could have used the toilet while showering. Four of us women shared a room. I am dressed respectfully: covered cleavage, a long-sleeved blouse, and long trousers. Shoes must come off inside the hostel, so I walk around in my (outdoor) slip-on sandals. We still do not know where we are going or by what means of transport. We have to be ready by 9:30 AM.

​Encounters and Stories at the Hostel

​Then it turns out my watch is still set to Dutch time, giving us an extra hour before departure. Plenty of time to chat with the other guests staying at the hostel. Abdullah, a sports training student, speaks about his roots in his home country, Algeria. Even though Tunisia is similar, the moment his feet touch his own soil, he feels at home. More in control, too, because he knows the customs and feels deeply connected to the land. When he speaks of the beautiful mountains and green valleys, his eyes light up. He loves working with children and wants to equip them with lifelong skills through sports. He speaks with genuine passion about the mountains and fertile soil in northern Algeria. We joke about how no one lives in the desert because there is no delivery service for water or meals.
I also speak with someone from Budapest living in London, and a traveler from Morocco who has just spent a few days exploring. As a small-town person from Amersfoort, I feel like a total novice among these nomads, even though I am easily thirty years older.

​Heading into the Unknown

​Gradually, the group begins to gather. Joe and Penny arrive as well, and we do a brief round of introductions before boarding the bus to—well, where exactly? We are told we are heading to an ecological farm. We drive for a couple of hours along the bay and through olive groves. I notice many dried-out cacti serving as fences around fields and orchards. Meanwhile, lively conversations fill the bus, with travelers from Costa Rica, China, India, Colombia, the Netherlands, the US, and Lebanon. Around lunchtime, we reach a gate and drive onto an estate.

​The Art of Embracing Not Knowing

​We receive a warm welcome from the owner of Samana Balans. We have arrived at an ecological farm. We gather under a gorgeous patio and sit in a circle for introductions. Joe speaks about where we currently stand as a society, noting that this is the first time we can consciously build a new way of living together. He explains that we should scatter as much dandelion fluff as possible; after all, you never know which seeds will take root where—on concrete or fertile ground. We live in complex times, with political and economic systems that no longer function. We must learn how to live in such an era and be prepared for whatever comes. Beyond learning self-sufficiency, learning to handle uncertainty and not knowing is an essential skill. I now realize why our trip leader never gave us an itinerary: it was meant to teach us to handle not knowing. We Dutch, so accustomed to packing lists and detailed schedules, could learn a thing or two from the organic, flow-based approach of the Tunisians.

​Tuning into the Energy of the Land

Joe continues: when we open our hearts to the intelligence of the land and its people, we know what to do. He does not mean token civic participation, but genuinely working with what already exists and nurturing wherever the energy naturally flows. Supporting that process.

​Returning to Diversity

​Following an introductory round where everyone introduces themselves and shares their intention for the journey, it is time for a tour of the grounds.
The owner, Rima Zorgati, guides us around, sharing with great passion how they are reviving the farm, transitioning from monoculture to diverse crops. Alongside olives, they now cultivate pomegranates and almonds.

​Tales from a 400-Year-Old Olive Tree

While Rima explains the approach to restoring fertility to this large plot of land, I lean against a 400-year-old olive tree. The ancient tree evokes vivid images, like scenes from an illustrated story flashing through my mind. It conveys how glad it is to be cared for so attentively now, cherishing the love the people on the farm provide. It reminds the tree of earlier times when the region was lush and fertile—when a goat herder and his flock would rest beneath its branches and still listen to its tales.
Then invaders from across the sea swept across the land, destroying everything, including the nearby village. Such is the story of this land: invaded time and again, yet continually rising and rebuilding. Now, both the farm and the olive tree can flourish once more.

​A Feast Under the Tunisian Sun

​Next comes a lavish lunch of salads, shakshuka, grilled vegetables, olives (naturally), and rice, accompanied by freshly baked bread flecked with anise seeds—delicious.
Nobody was drinking the tap water, so neither did I, but thankfully a gigantic watermelon was soon carved up.
Over lunch, we shared stories and traded experiences.

​Arrival at the Cave Dwellings

​Afterward, the journey continued south. For three hours, our view consisted of olive groves, homes tucked away in the middle of nowhere with families living their daily lives, and solar-powered irrigation systems.
Dusk gradually settled in until darkness swallowed the landscape completely. When we arrived, a local woman named Sondes guided the four of us Dutch women, along with Youssef, to her home. It was pitch-black; fortunately, we could pick our way over the uneven path using the glow of her phone flashlight. Her home was nearby: several cave rooms carved into the rock around an open courtyard. One served as a bathroom, two as bedrooms, plus a kitchen and a living room. The four of us were hosted in the living room, which featured a cozy little alcove that Annelieke claimed, while the rest of us settled into the main area.

​Deep Conversations and Warm Hospitality

​First, however, we were treated to a wonderful meal. Youssef, who previously worked for the UN, shared his thoughts on the SDGs. Much like us, he views them as compromises that still prioritize economic growth, even with “sustainable” tagged in front. He also pointed out how they are framed around what we want to avoid—”zero hunger”—rather than positive aspirations like ensuring everyone has sufficient nourishing food.
We touched on various international issues, exchanging perspectives and insights. Youssef spends part of the year in Tunisia and part in New York, where his wife and daughters reside. His extended family remains in Tunisia, meaning he carries significant family responsibilities here as the eldest son.

​The Quiet Stillness of the South

​Later, our hostess’s husband, Nasser, returns home. He has worked across many countries and now spends most of his time working in Paris. This gives Sondes the independence to run her own herb and spice shop. She mentions that she usually eats simple, modest meals on her own, but whenever her husband is home, she cooks two warm meals a day. Our host tells us how much he cherishes the peace and quiet of his native village—and how genuinely dark the nights are here. We notice it immediately: the persistent hum of highways and city noise so familiar back in the Netherlands is completely absent. A blanket of clouds hides the stars, making the darkness feel even deeper. Fortunately, an outdoor lamp illuminates the courtyard.

​One Minute of Connection to Home

​There is no Wi-Fi here, and my thoughts drift to family back home; they will certainly want to know how everything is going. I draft all my WhatsApp messages in advance and switch roaming on for just sixty seconds. Pop, pop, pop—a string of checkmarks appears.

​Lulled by the Night

​Finally, it is time to sleep in our caves. Well, Mieke and Henderieke opted to begin the night sleeping out under the open sky. A persistent cricket serenades us to sleep, while a distant dog keeps the rhythm with a steady bark.