English: scroll down

Ochtendgebed en bergbuffet

​Tijdens zonsopgang om 4.45 uur klinkt het ochtendgebed door het dorp. Ik draai me nog even om en hoor dat het regent. Mieke en Henderieke zijn ook in de grot gekropen. Ik slaap nog door tot 7.30 zodat ik nog kan aankleden als het ontbijt wordt geserveerd. En wat voor een ontbijt! De thee is van kruiden van de bergen die ze zelf verzamelt. Er zijn dadels, verse pistachenoten, gedroogde en ingemaakte vijgen, versgebakken flatbread en olijfolie om in te dippen. En een amandelpasta waar volgens mij ook olijven in zitten want het is donkergroen.

Regen en raadselachtige pieken

​Ik doe mijn poncho aan over mijn rugzak omdat het regent. Ik ben blij met de regen. Het is daardoor niet heet, maar lekker verkoelend. Ondertussen maak ik wat foto’s van de omliggende bergen en zie dat een berg op de top een heel aparte rotsformatie heeft. Of is het een kasteel? Het is te hoog en te ver om het goed te zien.

​Weer een lesje niet weten

​Als echte Hollanders lopen we stipt tegen half 9 naar het café waar we elkaar zouden ontmoeten. Het café is een huis waar de mannen uit het dorp koffiedrinken. Youssef heeft veel bekijks met vier blonde vrouwen. We zitten onder een afdakje en drinken gezamenlijk een fles water. Alleen niet iedereen heeft het bericht gekregen dat we om 8.30 uur zouden verzamelen. Dus het duurde even tot we compleet waren. Weer een mooi lesje niet weten. Toen leidde een gids van het dorp ons de berg op.

AI als spiegel van de mens

​Het was een hele klim omhoog. Onderweg raak ik in gesprek met Denis, die nu in Costa Rica woont maar uit Rusland komt. Hij is (o.a.) AI-specialist én verbonden aan de beweging van de Design School for Regenerating Earth. De perfecte persoon om te vragen hoe hij kijkt tegen de ontwikkeling rond AI. Ik hoor in Nederland veel verschillende geluiden, mensen die denken dat AI gevaarlijk is. Dat het ons gaat overheersen. In tegenstelling tot Bob de Wit, hoogleraar bij Nyenrode, die ik vorige week sprak, die denkt dat het misschien wel goed is dat AI ons gaat overheersen. AI gaat vast beter voor de aarde zorgen dan wij. Denis hoort mij aan en zegt dat hij AI ziet als onze spiegel. Wat we erin stoppen, komt eruit.

​Leren verbinden met de aarde

​Als wij ons met de aarde, het land en de natuur verbinden, dan komt er vanzelf een verandering in ons hart. En dat zal zijn weerklank vinden in AI. Ondertussen is er een zelfdestructieve maatschappij die naar zijn ondergang voortdendert. En dat is wat het is. ​Ik loop verder en denk hierover na. Het voelt heel kloppend: wat we erin stoppen komt eruit. Mijn conclusie: laten we dus maar zoveel mogelijk gebruik maken van AI om het te voeden met positieve gedachten, hartsverbinding met de natuur en elkaar.

Heldere wind en mentale rust

​We lopen naar een oude ruïne. Het blijkt een opslagplaats te zijn voor het dorp waar ze hun oogst stalden. Hoog, dus beschermd tegen overstromingen en beschermd tegen vijanden. Het is een mooi bouwwerk met allemaal mooie boograampjes. En zoals hier gebruikelijk: zonder kozijn of glas. ​Dit was alleen niet onze eindbestemming, we gingen nog verder de berg op. Terwijl we omhoog lopen, voel ik de wind toenemen. Het gebrek aan wifi of 5G heeft ervoor gezorgd dat de gebruikelijke stroom aan berichten die dagelijks via meerdere mailadressen, berichtenkanalen en social media naar mij toekomen is gestopt. De stilte hier en een enkele haan en vogel maken dat ik uit mijn overlevingsmodus kom en mijn lichaam en hoofd ontspannen. De wind draagt daar nog aan bij en blaast de laatste gedachten aan werkissues, lastige dilemma’s en breinbrekende situaties uit mijn hoofd. Mijn headspace wordt ruimer en ik voel nog meer rust over me heen komen.

Geurende tijm en herwonnen adem

​Als we verder lopen is het me duidelijk: we gaan helemaal naar de rotsformatie boven op de volgende berg. Het lopen bergop kost me moeite omdat ik deze winter nog maanden lang zo benauwd was, dat ik bijna niet kon werken. Dat is al veel beter maar ik moet veel stilstaan. Gelukkig ben ik niet de enige. Het uitzicht is prachtig. En ik ruik de thee die ik vanmorgen kreeg. Dan zie ik dat de hele berg bezaaid is met tijmplantjes en de geur is de hele weg bij me alsof de kleine plantjes me meer lucht geven terwijl ik loop. Ik herinner me dat ik mijn kinderen vroeger tijmsiroop gaf als ze hoestten en benauwd waren. Buiten de extra lucht, werkt de geur ook ontspannend. Als we eenmaal boven zijn, zien we de zee in de verte liggen. Velen klommen ook de rotsformatie op. Maar dat was een lastige trap dus ik heb het niet gedaan. Ik heb mijn eigen limits al verlegd. Dat is goed voor nu.

Een potje haver en vrolijke ritmes

​Als we beginnen aan de afdaling, komt de zon door. Mijn armen worden al rood van de sterke zon, gelukkig heb ik zonnebrandcrème mee. Ik doe mijn hoed op, maar moet hem vasthouden omdat hij anders afwaait. ​Als we beneden aankomen bij het café krijgen we water en zitten we even. Maar al snel mogen we naar een huis in het dorp waar twee vrouwen zijn die haver malen op een steen met de hand. Dat is hun beroep. De reisleider maakt er een potje van want die schopt de bak met haver om en het ligt over het hele kleed. ​Maar de demonstratie gaat door en al zingend draait ze aan de steen. We klappen mee op de maat. Dan mogen anderen de molensteen draaien en we gaan van Arabische liederen naar Russische en verschillende ritmes.

Kakofonie van het dorpsleven

​Ondertussen rusten we wat uit van de klim en drinken thee van tijm uit de bergen. ​Na de demonstratie nemen ze ons mee naar een patio met matjes waar we rusten en lunchen. Weer een heerlijke soep, salade en couscous met kruiden uit de bergen. Het is gemaakt door de vrouwen van het dorp. ​We mogen rusten tot 17.00 uur en als ik op mijn matje in onze grot lig, houden twee hanen een wedstrijd wie het hardst kan kraaien en een geit en een hond moedigen ze aan met geblaat en geblaf. Zo val ik in slaap.

​Diepe slaap en Star Wars-holen

​Ik slaap als een blok, zo diep dat mijn reisgenoten me laten rusten bij de volgende activiteit. Ik mis een tocht naar de top van een andere berg met een nog beter bewaard gebleven opslag. Er zijn ooit opnames gemaakt voor Star Wars hoor ik later, en een aantal hokjes zijn dan ook vernoemd naar Yoda en Luke Skywalker. De groep doet een rituele Hawaïaanse dans. Dat heb ik allemaal gemist. Maar als ik wakker ben en het net zo donker is geworden dat ik het licht aan moet doen, komt de tourguide me halen. Ik krijg een persoonlijke lift met de bus naar de plek waar we dineren.

​Een beweging die al staat

​Daar is het gezelschap al aanwezig. Terwijl we wachtten op het eten, had ik prachtige gesprekken over hoe we kunst kunnen inzetten voor maatschappelijke onderwerpen, waar ik de afgelopen twee jaar mee bezig was, over hoe wij het Bioregional Learning Center North Sea Delta vormgeven en nog veel meer. Ik realiseer me dat de regeneratieve beweging en überhaupt de bottom-up beweging eigenlijk al zo verbonden zijn, dat we niet meer bottom-up zijn. We zijn er. We zijn georganiseerd. We zijn verbonden. We werken samen en niet tegen elkaar in. Het is een mooie constatering om de dag mee af te sluiten, voor we naar onze grot terugkeren en al kletsend en reflecterend over de dag gaan slapen.

*-*-*

This is the English version of the article

Connecting with the Earth in Tunisia

​Morning Prayer and Mountain Buffet

​At sunrise, around 4:45 AM, the morning prayer echoes through the village. I roll over and hear that it is raining. Mieke and Henderieke have crept into the cave as well. I sleep in until 7:30 AM, giving me just enough time to dress before breakfast is served. And what a breakfast! The tea is brewed from wild mountain herbs gathered by our host. There are dates, fresh pistachios, dried and preserved figs, freshly baked flatbread, and olive oil for dipping. There is also an almond paste that I suspect contains olives too, given its deep green color.

​Rain and Enigmatic Peaks

​I pull my poncho over my backpack because of the rain. I welcome the showers; instead of sweltering heat, the air feels pleasantly cool and refreshing. Meanwhile, I take photos of the surrounding mountains and notice an unusual rock formation crowning one of the peaks. Or is it a fortress? It is too high and far away to tell for sure.

​Another Lesson in Not Knowing

​True to our Dutch punctuality, we arrive at the café precisely at 8:30 AM, where we were supposed to meet. The café is essentially a house where local village men gather to drink coffee. Accompanied by four blonde women, Youssef certainly draws quite a few curious looks. We sit under an awning and share a bottle of water. However, not everyone had received the message about meeting at 8:30 AM, so it takes a while for the whole group to assemble. Another lovely lesson in not knowing. Once complete, a local village guide leads us up the mountain.

​AI as a Mirror of Humanity

​It is quite a climb. Along the trail, I fall into conversation with Denis, who hails from Russia and now lives in Costa Rica. He is, among other things, an AI specialist and deeply engaged with the Design School for Regenerating Earth movement. The ideal person to ask about developments in AI. Back in the Netherlands, I hear plenty of conflicting views: those who view AI as perilous, fearing it will subjugate humanity, contrasted with voices like Bob de Wit, a professor at Nyenrode Business University whom I spoke with recently, who suggests it might actually be beneficial if AI takes the reins—arguing AI would likely steward the Earth far better than we have. Denis listens thoughtfully and remarks that he views AI as our mirror: whatever we put in is what comes out.

​Learning to Connect with the Earth

​When we connect with the Earth, the land, and nature, a transformation naturally unfolds within our hearts. That shift will inevitably reflect in AI. Meanwhile, a self-destructive society hurtles toward its own collapse, and that simply is what it is. As I walk on, I turn this over in my mind. It resonates deeply: what we put in comes back out. My takeaway: let us engage with AI as intentionally as possible, feeding it with constructive thoughts, heart-centered connections to nature, and care for one another.

​Fresh Wind and Mental Quiet

​We walk toward an ancient ruin. It turns out to be an old collective granary where the village once stored its harvests—perched high up, safeguarding grain against flash floods and raiders alike. It is a stunning stone structure with elegant arched windows, left open without frames or glass in the local tradition. Yet this is not our final destination; we continue higher up the mountain. As we ascend, the wind picks up. The absence of Wi-Fi or 5G has cut off the relentless stream of messages pouring in across multiple email accounts, chat apps, and social feeds. The serene stillness, punctuated only by a rooster’s crow and birdsong, pulls me out of survival mode, allowing my mind and body to relax. The brisk breeze sweeps through, blowing away lingering thoughts of work issues, thorny dilemmas, and mental knots. My headspace expands, and a deeper sense of ease settles over me.

​Fragrant Thyme and Restored Breath

​As we push forward, our path becomes clear: we are heading all the way to the rock formation atop the next ridge. Hiking uphill takes effort; having struggled for months with severe breathlessness over the winter, which had left me barely able to work, the ascent is demanding. While my breathing has significantly improved, I still need frequent pauses. Thankfully, I am not alone in taking breathers. The views are magnificent. Faintly in the air, I catch the scent of the herbal tea from this morning. Looking down, I realize the entire mountainside is carpeted with wild thyme. Its aroma accompanies me every step of the way, as though the tiny plants are offering me extra breath as I climb. It brings back memories of giving thyme syrup to my children whenever they had coughs or tight chests. Beyond easing my breath, the fragrant mountain air brings a calming stillness. Reaching the crest, we spot the sea glistening far in the distance. Many scramble up the rock formation itself, but the steep, rugged steps look too precarious for me, so I stay put. I have already pushed past my limits today—and that is plenty.

​The Sun Breaks Through

​Beginning our descent, the clouds part and the sun breaks through. My arms quickly turn pink under the intense rays, but luckily I packed sunscreen. I put on my sun hat, holding onto the brim so the wind does not whisk it away. Back down at the café, we catch our breath over glasses of water. Before long, we are invited into a village home where two women are grinding oats by hand between traditional stones—their daily craft. Our tour guide causes a moment of chaos when he accidentally kicks over the container, scattering oats across the rug. Yet the demonstration carries on undeterred. Singing rhythmically, the woman turns the millstone while we clap along. Soon others take turns spinning the stone, our gathering drifting from Arabic songs to Russian melodies and diverse rhythms.

​The Cacophony of Village Life

​Afterward, we catch our breath from the hike and sip mountain thyme tea. Following the demonstration, our hosts lead us to a shaded patio lined with woven mats, where we rest and share lunch. We are treated to a delicious spread of soup, fresh salad, and couscous infused with mountain herbs, lovingly prepared by the women of the village. We are given free time to rest until 5:00 PM. Lying down on my mat inside our cave, two roosters engage in a spirited contest to see who can crow the loudest, egged on by the bleating of a goat and the barking of a dog. Drifting off to that chorus, I fall into a deep slumber.

​Deep Sleep and Star Wars Caves

​I sleep like a rock—so deeply that my travel companions let me sleep right through the afternoon activity. I end up missing a trek to another peak featuring an even better-preserved granary. I later learn scenes from Star Wars were filmed there, with several of the stone alcoves named after Yoda and Luke Skywalker. The group even participated in a ritual Hawaiian dance. I missed the whole thing, but by the time I wake and darkness has fallen enough to switch on the lights, the guide arrives to collect me. I get a personal ride in the van straight to our dinner spot, where the group is already gathered. While waiting for the meal, I enjoy rich conversations about weaving art into community and social challenges—work I have dedicated myself to over the past two years—as well as the emergence of the Bioregional Learning Center North Sea Delta, and much more. It strikes me that the regenerative movement, and grassroots efforts at large, have grown so deeply interconnected that we are no longer just “bottom-up.” We are here. We are organized. We are aligned. We are co-creating rather than pulling against one another. It is an inspiring thought to close the day with, before we head back to our cave, gently unwinding and reflecting on our journey before falling asleep.