English: scroll down

Ik word wakker gemaakt door een meeuwenconcert en Elly en ik nemen een gezellig ontbijt in de tuin. Het is weer een mooie dag en de zon schijnt al door het doek dat over de pergola met druiven hangt. Een eitje, een sneetje brood met Hollandse kaas, een kop thee en een goed gesprek. Wat is er beter om de dag mee te beginnen dan dat?

Plan voor Bioregional Learning Center North Sea Delta

We gaan deze ochtend het plan voor het Bioregional Learning Center (BLC) doornemen. Elly gaat mij kritisch bevragen en ik leg uit wat ik in mijn hoofd heb. Al snel vullen we een grote flipover met schema’s, pijlen en waardestromen. Terwijl we de structuur uittekenen, stuiten we direct op een belangrijk governance-vraagstuk: wie wordt de formele drager van onze subsidieaanvragen? We willen absoluut wegblijven van vage constructies waarbij we als een soort ‘onderaannemer’ op sleeptouw worden genomen door externe partijen die top-down de regie opeisen zonder wezenlijk overleg. Wij zijn autonoom en geloven in echte co-creatie.

Daarom besluiten we op de flipover een helder brongenootschap te schetsen. De meest zuivere en werkbare vorm is een consortium gevormd door de initiatieven die de Proeftuin nu ook daadwerkelijk dragen. Samen fungeren zij als de ‘impulsdragers’. Dit consortium vormt de stabiele, gelijkwaardige kern waaromheen we de andere actieve regio’s — zoals Mariahoeve/Haaglanden, de Veenkoloniën, Noord-Holland-Noord, Middelsee, de Fryske Wouden, Noord-Holland-Noord en Flevoland — als medebeslissers en actieve partners positioneren.

Sparren en toetsen

Tegen lunchtijd komt Annelieke Verkerk aanwaaien. Annelieke is de internationale verbinder die ervoor gezorgd heeft dat wij met de Proeftuin een officieel Bioregional Learning Center geworden zijn. Zij staat het dichtst bij het ‘vuur’ van Joe Brewer en is de perfecte sparringpartner om de ideeën van de ochtend aan te toetsen. Ze reageert enthousiast op onze opzet en helpt ons om ons gezamenlijke doel nog scherper te formuleren: kennisuitwisseling, co-creatief, vraaggestuurd, sensing from the field (Theory U), (bio)regionaal, geworteld in de lokale gemeenschap, gebiedseigen, horizontaal georganiseerd, regeneratief en normatief volgens internationaal recht.

Ook vragen we Annelieke hoe zij kijkt naar een eventuele vaste rechtsvorm voor het BLC. We zijn het er al snel over eens: de huidige, los-vaste samenwerking tussen onze verschillende initiatieven en stichtingen werkt eigenlijk uitstekend. Het behoudt de nodige vloeibaarheid. Als we subsidies aanvragen, kan er telkens een andere partner uit het consortium optreden als hoofdaanvrager.

Kunstenaarshub KunstPost

Na de lunch is het tijd om de stad in te trekken. Onze eerste stop is een bruisende kunstenaarshub, gevestigd in een voormalig stadsdeelkantoor. Het is een heerlijke plek waar wijkbewoners van alle leeftijden en afkomst samenkomen: je vindt er ateliers van kunstenaars, de Tuinen van Mariahoeve (de drijvende kracht achter het lokale vlinderpad) en er is zelfs een salsadansschool gevestigd. Ik raak in gesprek met een wijkbewoonster die hier dagelijks helpt. Terwijl ze me trots vertelt dat er in de opvallende, ananasvormige waterkannen vers water met citroen en munt zit, wijst ze me op de wandelingen die ze vanuit de hub in de wijk organiseren. Haar trots en diepe verbondenheid met deze community zijn voelbaar. Ondertussen klinkt op de achtergrond een prachtig, muziekstuk van een cellist en pianist. Hubertine Langemeijer komt binnen, de directeur van deze kunstenaarshub, genaamd KunstPost. Ze vertelt over hoe zij eenzaamheid tegen te gaan: ze geven cursussen en workshops, organiseren wijkevenementen en tegelijk zijn ze de afgelopen jaren ook steeds meer een wijkcentrum geworden waar inwoners samenkomen bij koffierondjes, feestjes en muzieklessen, want er is zelfs een muziekschool.

Het leven in Mariahoeve

Met een colaatje en een handje nootjes praten we daarna met een buurman over het leven in de omliggende flats. Hij schetst een rauwere werkelijkheid. De hitte-ongelijkheid is hier enorm voelbaar: de oudere, naoorlogse flats zijn totaal niet bestand tegen de zomerse hitte, waardoor het er met dit warme weer simpelweg niet uit te houden is. Bovendien kampten tot voor kort verschillende woningen met schimmelproblemen. Hij vertelt dat hij met veel plezier in een wijkberaad heeft gezeten. Een formeel gemeentelijk gremium waarin bewoners mogen meedenken. Maar op mijn vraag hoe ze er nu voor zorgen dat ook de andere bewoners worden betrokken, blijft het antwoord helaas uit.

Tijdens dit gesprek lopen we tegen een universele, maar frustrerende wetmatigheid aan: als je initiatief eenmaal succesvol en ‘sexy’ is, staan de grote systeemorganisaties te dringen om met je samen te werken. Maar heb je een fantastisch, noodzakelijk idee en (nog) geen bewezen uitvoeringskracht? Dan ben je voor hen niet interessant, hoe groot je gelijk ook is. En als je dan als pionier je huis moet verlaten i.v.m. rondkomen, ben je niet je huis kwijt, maar ook je investering van jaren in relaties in de wijk, je verbinding met je gebied en moet je helemaal overnieuw beginnen met wortelen. 

Collectief kapitaal

De tijd vliegt. We moeten onze glazen in één teug leegdrinken en de hub bijna uitrennen, want we worden in een heel andere hoek van de stad verwacht: bij Collectief Kapitaal. Natuurlijk zul je net zien dat we in de haast de juiste tramhalte missen, maar gelukkig komen we nog precies op tijd aan voor een inspirerend gesprek met Mirjam Rigterink in het Regentesse- en Valkenboskwartier.

Terwijl we op een idyllische binnenspeelplaats van een oude school zitten, omringd door een insectenhotel, moestuinbakken en een prachtig beschilderde tuinmuur, doet Mirjam haar verhaal. Ze legt ons haarfijn het concept uit.

Over onvoorwaardelijke schenkingen, headspace en de Bestaansbalans

In het Regentesse- en Valkenboskwartier start deze zomer een bijzonder experiment in anders samenleven: een ‘reisgezelschap’ van achttien wijkbewoners die anderhalf jaar lang intensief met elkaar gaan optrekken. Het is geen klassiek armoedeproject of een ‘financieel buddy-systeem’, maar een moedige poging om de diepe structuren van maatschappelijke ongelijkheid te doorbreken.

Radicaal Vertrouwen Zonder Voorwaarden

De kern van het model is even simpel als radicaal. Van de achttien deelnemers ontvangen er negen een onvoorwaardelijke schenking van € 1.000 per maand, een jaar lang. Het geld is via crowdfunding bijeengebracht door burgers die het initiatief een warm hart toedragen. Er zijn vooraf én achteraf geen voorwaarden aan verbonden. Er zijn geen formulieren, geen verantwoordingen en geen controles. Het enige criterium is dat een deelnemer zelf aangeeft zich bestaansonzeker te voelen. Omdat het collectief niet wil (en kan) oordelen over het levensverhaal van een ander, vindt de selectie simpelweg plaats via loting.

Het doel van deze schenking is niet om de illusie te wekken dat je hiermee iemands financiële problemen in één klap oplost. Het gaat om het geven van headspace: de ademruimte in je hoofd die ontstaat wanneer de constante, verlammende stress over overleven even wegvalt. Die ruimte geeft mensen de energie om weer na te denken over hun toekomst, een opleiding op te pakken of simpelweg weer mee te doen aan de samenleving.

Kijken door de Ogen van de Ander

Het uiteindelijke doel van het reisgezelschap ligt echter bij de hele groep en misschien wel het meest bij de negen deelnemers die de schenking niét nodig hebben. Door anderhalf jaar lang als gelijkwaardige maatjes met elkaar op te trekken, ontmoeten werelden elkaar die in de gesegregeerde stad normaal gesproken volkomen langs elkaar heen leven.

Het reisgezelschap dwingt de deelnemers om met andere ogen naar de stad en haar systemen te kijken: door de ogen van de ander. Men ontdekt de diepe, onbewuste aannames die onder onze regelingen liggen. Het doorbreekt het hardnekkige stigma dat succes een keuze is en dat wie minder heeft ‘dus’ minder waard is om in te investeren. Het verschuift de focus van individuele hulp naar een collectieve reflectie op hoe we vastzitten in systemen die ongelijkheid in stand houden.

De Systeemwereld Opschudden: De Bestaansbalans

Dat deze lokale ontmoetingen tot echte systeemverandering kunnen leiden, bewees Collectief Kapitaal al eerder in Utrecht. Omdat mensen in de bijstand de onvoorwaardelijke schenking wettelijk niet mogen ontvangen zonder hun uitkering kwijt te raken, stuitte het collectief op de harde muren van de Participatiewet.

Als antwoord daarop ontwikkelde het collectief samen met de gemeente Utrecht de Bestaansbalans. Dit is een lokaal, particulier gevuld noodfonds dat specifiek is ingericht om de grillige schommelingen en vertragingen in de uitbetalingen van de bijstand op te vangen. Zo voorkomt een burgerinitiatief dat mensen door rigide overheidssystemen direct in de schulden worden geduwd.

Leren voor de Toekomst

Het Haagse reisgezelschap is een partnerschap tussen Collectief Kapitaal, Stek en Collectief Den Haag. De komende anderhalf jaar staat in het teken van intensief leren. Hoe organiseer je solidariteit zonder de asymmetrie van ‘gever’ en ‘ontvanger’? Hoe herstel je gelijkwaardigheid op wijkniveau?

Het uiteindelijke doel is om de opgedane lessen en het netwerk van Stek te gebruiken om de systemen van woningbouwcorporaties en de gemeente Den Haag van binnenuit positief te beïnvloeden. Het is de ultieme vorm van de commons in de praktijk: burgers die de zorg voor elkaar onvoorwaardelijk terug in eigen hand nemen.

Na deze twee enorm inspirerende bezoeken wandelen we terug naar de tramhalte. We lopen de levendige Weimarstraat uit en eindigen op een gezellig plein, waar we onder het genot van een hapje eten alle indrukken rustig laten bezinken voor we huiswaarts keren.

En zo komt er alweer een einde aan de tweede dag van mijn tournee. Morgen vertrek ik naar de oertuin van Henk en Wil van der Salm in Zoeterwoude. Ik ben ontzettend benieuwd naar wat voor groene inspiratie en mooie ontmoetingen mij daar te wachten staan!

This is the English version of this article:

From strategic flipcharts to radical trust 

I am woken up by a concert of seagulls, and Elly and I enjoy a cosy breakfast in the garden. It is another beautiful day, and the sun is already shining through the canvas hanging over the grape-covered pergola. An egg, a slice of bread with Dutch cheese, a cup of tea, and a good conversation. What better way to start the day than that?

Plan for Bioregional Learning Center North Sea Delta

This morning, we are going to go through the plan for the Bioregional Learning Centre (BLC) North Sea Delta. Elly questions me critically, and I explain what I have in mind. Before long, we fill a large flipchart with diagrams, arrows, and value flows. As we sketch out the structure, we immediately run into a key governance question: who will be the formal applicant for our grant proposals? We absolutely want to steer clear of vague setups where we are taken on tow like some sort of ‘subcontractor’ by external parties who claim top-down control without genuine consultation. We are autonomous and believe in true co-creation.

Therefore, we decide to map out a clear core partnership (brongenootschap) on the flipchart. The most honest and workable form is a consortium made up of the initiatives that actually carry the Proeftuin right now. Together, they act as the ‘impulse carriers’. This consortium forms the stable, equal core around which we position the other active regions — such as Mariahoeve/Haaglanden, the Veenkoloniën, Noord-Holland-Noord, Middelsee, the Fryske Wouden, and Flevoland — as co-decision-makers and active partners.

Sparring and testing

Around lunchtime, Annelieke Verkerk drops by. Annelieke is the international connector who made sure that we, through the Proeftuin, became an official Bioregional Learning Center. She is closest to Joe Brewer’s ‘fire’ and is the perfect sparring partner to test the morning’s ideas against. She responds enthusiastically to our setup and helps us formulate our shared goal even more sharply: knowledge exchange, co-creative, demand-driven, sensing from the field (Theory U), (bio)regional, rooted in the local community, place-based (gebiedseigen), horizontally organised, regenerative, and normative according to international law.

We also ask Annelieke how she views a potential permanent legal entity for the BLC. We quickly agree: the current, loose-knit cooperation between our various initiatives and foundations actually works brilliantly. It retains the necessary fluidity. When we apply for grants, a different partner from the consortium can step forward as the lead applicant each time.

Artist hub KunstPost

After lunch, it is time to head into the city. Our first stop is a bustling artist hub, housed in a former district office. It is a wonderful place where residents of all ages and backgrounds come together: you will find artists’ studios, the Gardens of Mariahoeve (the driving force behind the local butterfly path), and there is even a salsa dance school. I strike up a conversation with a local resident who helps out here daily. While she tells me that the striking, pineapple-shaped water pitchers contain fresh water with lemon and mint, she points out the walks they organise in the neighbourhood from the hub. Her pride and deep connection to this community are palpable. Meanwhile, a beautiful piece of music played by a cellist and pianist echoes in the background.

Hubertine Langemeijer, the director of this artist hub called KunstPost, walks in. She talks about how they combat loneliness: they offer courses and workshops, organise neighbourhood events, and at the same time, over the past few years, they have increasingly become a community centre where residents gather for coffee mornings, parties, and music lessons, as there is even a music school on site.

Life in Mariahoeve

Over a cola and a handful of nuts, we then talk to a neighbour about life in the surrounding flats. He paints a rawer reality. Heat inequality is incredibly tangible here: the older, post-war flats are completely unequipped to handle the summer heat, making it simply unbearable in this warm weather. Furthermore, until recently, several homes struggled with damp and mould issues. He mentions that he thoroughly enjoyed serving on a neighbourhood council (wijkberaad) — a formal municipal body where residents can share their views. But when I ask how they ensure that other residents are also involved, the answer unfortunately remains forthcoming.

During this conversation, we run into a universal but frustrating truth: once your initiative is successful and ‘sexy’, the large systemic organisations queue up to work with you. But if you have a fantastic, necessary idea and no proven track record of delivery (yet)? Then you are of no interest to them, no matter how right you are. And if, as a pioneer, you then have to leave your home due to financial struggles, you do not just lose your house; you also lose years of investment in relationships in the neighbourhood, your connection to your area, and you have to start rooting all over again from scratch.

Collectief Kapitaal

Time flies. We have to drink our glasses in one gulp and practically run out of the hub, because we are expected in a completely different part of the city: at Collectief Kapitaal. Naturally, as luck would have it, we miss the correct tram stop in our haste, but fortunately, we still arrive exactly on time for an inspiring conversation with Mirjam Rigterink in the Regentesse- and Valkenboskwartier.

While we sit on an idyllic inner playground of an old school, surrounded by an insect hotel, vegetable planter boxes, and a beautifully painted garden wall, Mirjam shares her story. She explains the concept to us down to the finest detail.

On unconditional grants, headspace, and the Bestaansbalans

In the Regentesse- and Valkenboskwartier (the Weimarwijk), a special experiment in living differently together is starting this summer: a ’travelling party’ of eighteen neighbourhood residents who will journey together intensively for a year and a half. This is not a traditional poverty relief project or a ‘financial buddy system’, but a courageous attempt to break through the deep structures of social inequality.

Radical Trust Without Conditions The core of the model is as simple as it is radical. Out of the eighteen participants, nine receive an unconditional grant of €1,000 per month for a year. The money is crowdfunded by citizens who warmly support the initiative. There are no conditions attached, neither beforehand nor afterwards. There are no forms, no accountings, and no audits. The sole criterion is that a participant self-identifies as experiencing livelihood insecurity. Because the collective does not want to (and cannot) pass judgement on someone’s life story, the selection is made simply by lottery.

The goal of this grant is not to create the illusion that you can solve someone’s financial problems in one fell swoop. It is about providing headspace: the mental breathing room that opens up when the constant, paralysing stress of survival temporarily lifts. That space gives people the energy to think about their future again, to take up training, or simply to participate in society once more.

Looking Through the Eyes of the Other However, the ultimate goal of the travelling party lies with the entire group, and perhaps most of all with the nine participants who do not need the grant. By travelling together as equal partners for a year and a half, worlds meet that would normally live completely past one another in the segregated city.

The journey forces participants to look at the city and its systems with different eyes: through the eyes of the other. One uncovers the deep, unconscious assumptions underlying our regulations. It shatters the persistent stigma that success is a choice and that those with less are ’therefore’ less worthy of investment. It shifts the focus from individual charity to a collective reflection on how we are trapped in systems that perpetuate inequality.

Shaking Up the System: The Bestaansbalans Collectief Kapitaal has already proven in Utrecht that these local encounters can lead to real systemic change. Because people on welfare are legally barred from receiving unconditional gifts without losing their benefits, the collective bumped up against the rigid walls of the Dutch Participation Act.

In response, the collective, together with the municipality of Utrecht, developed the Bestaansbalans (Livelihood Balance). This is a local, privately funded safety net specifically designed to absorb the volatile fluctuations and delays in welfare payouts. In this way, a citizen initiative prevents people from being pushed straight into debt by rigid state systems.

Learning for the Future The Hague’s travelling party is a partnership between Collectief Kapitaal, Stek, and Collectief Den Haag. The coming year and a half will be dedicated to intensive learning. How do you organise solidarity without the asymmetry of ‘giver’ and ‘receiver’? How do you restore equality at the neighbourhood level?

The ultimate goal is to use the lessons learned and Stek’s network to positively influence the systems of housing corporations and the municipality of The Hague from the inside out. It is the ultimate form of the commons in practice: citizens unconditionally taking care of one another back into their own hands.

After these two enormously inspiring visits, we walk back to the tram stop. We walk down the lively Weimarstraat and end up in a cosy square, where we enjoy a bite to eat and quietly let all the impressions sink in before heading home.

And just like that, the second day of my tour comes to an end. Tomorrow, I depart for the ancestral garden (oertuin) of Henk and Wil van der Salm in Zoeterwoude. I am incredibly curious to see what kind of green inspiration and beautiful encounters await me there!