English: scroll down

Nadat ik samen met Elly de laatste hand had gelegd aan het artikel over haar visie, was het tijd om weer in de auto te stappen. Mijn tournee gaat door, maar voor ik definitief koers zette naar de oertuin, reed ik eerst een stukje door de stad naar Voorburg.

Woningnood en snoepwinkel

Ik wandelde door het gezellige historische centrum van Voorburg; een leuk, karakteristiek winkelstraatje met direct daarnaast een prachtig park vol monumentale, grote villa’s. In dat straatje vond ik mijn persoonlijke snoepwinkel: een speciaalzaak met kunstenaarsbenodigdheden. Daar trakteerde ik mezelf op een mooie set soft-pastelkrijt voor mijn visuele studies.

Terwijl ik rondkeek, viel me op hoe de kunst hier overal in de buitenlucht leeft. Er was kunst te zien in het straatbeeld, een schilder was buiten ambachtelijk de historische geveltjes aan het bijwerken, en ergens op een muur prijkte een gedicht van Constantijn Huygens—ironisch genoeg over de woningnood in zijn eigen tijd. De geschiedenis herhaalt zich werkelijk in subtiele cirkels.

Culinaire overpeinzingen

Op de terugweg liep ik langs een lokale toko. Ik bedacht me direct hoe makkelijk én lekker het zou zijn om vanavond bij mijn tent te genieten van een Indonesische maaltijd, dus ik stapte naar binnen. Terwijl ik mijn keuze maakte, besefte ik hoe diep die smaken inmiddels in onze cultuur verweven zijn. Indonesisch eten is een vast onderdeel van het Nederlandse menu geworden, een erfenis uit de tijd dat Indonesië voor haar onafhankelijkheid een kolonie van Nederland was. Het is fascinerende kost voor een regeneratief-culturele blik op onze samenleving: inmiddels staan er bij veel Nederlandse huishoudens amper nog traditionele aardappelen op het menu. Onze keukens zijn, net als onze wijken, een levend ecosysteem geworden waar elke dag wel een ander mediterraans, Indiaas of Zuid-Amerikaans gerecht op tafel staat.

Leven onder de zeespiegel

Vanuit Voorburg reed ik vervolgens door de weidse polder naar Zoeterwoude. Onderweg moest ik twee keer stoppen om een foto te maken, simpelweg omdat het landschap hier zo adembenemend en typisch Hollands is. Eerst passeerde ik een dijk met historische windmolens. Ik ken dat natuurlijk van de polder Arkemheen waar ik zelf woon, maar daar staat een iconisch stoomgemaal. Hier in Zuid-Holland zijn het nog de oorspronkelijke molens die het verhaal vertellen van onze eeuwenlange strijd tegen het water.

Het is de bakermat van de Nederlandse waterbouwkunde: in de zeventiende eeuw zorgde pioniers zoals Jan Adriaanszoon Leeghwater er met de introductie van de houten vijzel voor dat diepe meren en moerassen systematisch konden worden leeggepompt. Het leverde ons vruchtbare landbouwgrond op, maar creëerde ook een landschap van uitersten. Een stuk verderop maakte ik een foto van een boerderij die diep verscholen ligt achter de dijk met de ringvaart. Op zo’n moment zie je pas echt hoe de meeste Nederlanders feitelijk diep onder de zeespiegel wonen.

Een systemische vraag om mee te nemen

Terwijl ik achter mijn stuur zat en naar dit ingenieus gemaakte landschap keek, gingen mijn gedachten onwillekeurig terug naar onze intensieve gesprekken van de afgelopen dagen. Hoe kan het dat de ene pionier het ogenschijnlijk moeiteloos voor elkaar krijgt om bedrijven, overheden en inwoners succesvol bij elkaar te brengen, terwijl de ander klem blijft zitten in de marge? Is het een kwestie van het juiste momentum? Is het afhankelijk van het thema? Ligt het aan de persoon en diens privileges (man, wit, een invloedrijk netwerk)? Of is er een diepere, energetische oorzaak?

Uit eigen ervaring herken ik dat het opzetten van iets nieuws altijd ontzettend lastig is, maar als je er echt met huid en haar voor gaat én een bezield verhaal hebt, dan lukt het vaak wel. En bovenal: de verbinding blijven zoeken en oprecht aansluiten bij de leefwereld van de ander. Maar dat is mijn ervaring. Ik besluit deze prangende vraag met me mee te nemen de komende dagen en voor te leggen aan de pioniers die ik nog ga ontmoeten tijdens deze reis. De urgentie van dat grotere gesprek is in de polder direct voelbaar. Waar de focus eeuwenlang lag op het zo snel mogelijk wegpompen van water, is de droogte vandaag de dag juist een gigantisch probleem. Veel boeren hebben het zwaar en de ecologische noodzaak verschuift in rap tempo van water lozen naar water vasthouden.

Neemt  niet weg dat de stier nog steeds een Amersfoorts symbool is. Terwijl ik daar zit te eten, kijk ik uit op het Cultuurhuis. Net als de hub KunstPost in Mariahoeve heeft deze plek een onmisbare ontmoetingsfunctie voor het dorp; het is een bruisende spil waar cultuur, bibliotheek en inwoners organisch samenkomen. Het laat zien dat of je nu in een Haagse naoorlogse wijk bent of in een Zuid-Hollandse plattelandsgemeente, de behoefte aan een warme, gedeelde ontmoetingsplek—een echte common—universeel is.

De oertuin

Aangekomen bij de oertuin van Henk en Wil kreeg ik een prachtige, centrale plek in het midden van het terrein toegewezen. Daar heb ik rustig mijn tent opgezet. Toen alles stevig stond en mijn slaapplek was ingericht, was het tijd om even uit te rusten en me bewust te verbinden met deze nieuwe plek.

De Haagse zeemeeuwen hebben hier definitief plaatsgemaakt voor een grote troep ganzen, die af en toe luidruchtig in de verte overvliegt. Sinds de warmere zomers trekken zij niet langer massaal verder naar het zuiden; we hebben inmiddels de hele zomer ganzen in ons landschap. Een schaap in de weide roept wat naar een schaap vlak naast mijn tent, die direct met een droog “bleh” antwoordt. Mussen laten af en toe vrolijk van zich horen. Verder is het hier heerlijk stil, afgezien van het zachte geruis van de wind door de fruitbomen en de geluiden van de dichtclub die zich aan de andere kant van de tuin laat inspireren tot literaire hoogstandjes.

Onder de fruitbomen groeien fluitenkruid, phloxen, dahlia’s, berenklauwen, cosmea en goudsbloemen. Heel veel goudsbloemen. Volgens een oude kruidenwijsheid is het zo dat zolang er goudsbloemen in je tuin bloeien, er een gelukkig gezin woont. Met zoveel goudsblomen zit dat hier dus wel goed! Terwijl er met een rauwe roep een reiger overvliegt, rits ik mijn tent dicht. De geurende Indonesische maaltijd wacht straks op me, maar nu ga ik eerst een heerlijk, meditatief wandelingetje maken door deze prachtige oertuin. Wat een rijkdom.

This is the English version of this article:

From the candy store in Voorburg to the marigolds in Zoeterwoude

After putting the finishing touches on the article about Elly’s vision, it was time to get back into the car. My tour continues, but before setting course for the ancestral garden (oertuin), I took a short drive through the city to Voorburg.

Housing shortage and a sweet shop

I strolled through the charming historic centre of Voorburg; a lovely, characterful shopping street with a beautiful park full of grand, monumental villas right beside it. In that very street, I found my personal sweet shop: a specialist art supply shop. There, I treated myself to a beautiful set of soft pastels for my visual studies.

As I looked around, I noticed how art truly lives outdoors here. There was art woven into the streetscape, a painter was outside meticulously restoring the historic facades, and a poem by Constantijn Huygens was proudly displayed on a wall—ironically, about the housing shortage of his own time. History truly repeats itself in subtle circles.

Culinary reflections

On my way back, I walked past a local toko (Indonesian grocery shop). It instantly struck me how easy and delicious it would be to enjoy an Indonesian meal by my tent tonight, so I stepped inside. As I made my choice, I realised how deeply those flavours have become woven into our culture. Indonesian food has become a staple of the Dutch menu—a legacy from the time when Indonesia was a Dutch colony prior to its independence. It is fascinating material for a regenerative-cultural view of our society: nowadays, you will barely find traditional potatoes on the menu in many Dutch households. Our kitchens, much like our neighbourhoods, have become a living ecosystem where a different Mediterranean, Indian, or South American dish is served every day.

Living below sea level

From Voorburg, I drove through the vast polder towards Zoeterwoude. Along the way, I had to stop twice to take a photo, simply because the landscape here is so breathtakingly and typically Dutch. First, I passed a dyke lined with historic windmills. Of course, I am familiar with this from the Arkemheen polder where I live, though that features an iconic steam pumping station. Here in South Holland, it is still the original windmills that tell the story of our centuries-long battle against the water.

It is the cradle of Dutch water management: in the seventeenth century, pioneers like Jan Adriaanszoon Leeghwater introduced the wooden Archimedes’ screw, enabling deep lakes and marshes to be systematically drained. It provided us with fertile agricultural land, but also created a landscape of extremes. A little further along, I took a photo of a farmhouse nestled deep behind the dyke and the ring canal (ringvaart). At moments like that, you truly see how the majority of Dutch people actually live deep below sea level.

A systemic question to take with me

As I sat behind the wheel, looking at this ingeniously crafted landscape, my thoughts involuntarily drifted back to our intensive conversations over the past few days. How is it that one pioneer manages, seemingly effortlessly, to successfully bring businesses, governments, and residents together, while another remains stuck on the margins? Is it a matter of the right momentum? Does it depend on the theme? Is it down to the individual and their privileges (male, white, an influential network)? Or is there a deeper, energetic cause?

From my own experience, I recognise that setting up something new is always incredibly difficult, but if you truly throw your heart and soul into it and have a deeply felt story, it often succeeds. Above all, it is about continuously seeking connection and genuinely aligning with the lived experience of the other. But that is just my experience. I decide to carry this pressing question with me over the coming days and put it to the pioneers I have yet to meet on this journey. The urgency of that broader conversation is immediately palpable in the polder. Where the focus for centuries was on pumping water away as quickly as possible, drought is now a monumental problem. Many farmers are struggling, and the ecological necessity is rapidly shifting from draining water to retaining it.

The Bull of Zoeterwoude

Arriving in the village of Zoeterwoude, I decide to stretch my legs first. I walk across the pleasant village square, pick up a few local groceries, and settle down on a bench right next to the imposing bull, Romeo, to eat a fresh cheese roll. This gigantic scrap-metal bull was created by local artist Patrick Visser and instantly gives the square its character. As someone from Amersfoort, I feel right at home next to a metal bull, even though the Amersfoort metal bull by Thijs Trompert was originally made of wood and set on fire by vandals.

That fact notwithstanding, the bull remains a proud symbol of Amersfoort. As I sit there eating, I look out at the Cultuurhuis (Cultural Centre). Much like the KunstPost hub in Mariahoeve, this place serves an essential community function for the village; it is a vibrant hub where culture, the library, and residents organically come together. It shows that whether you are in a post-war neighbourhood in The Hague or a rural village in South Holland, the need for a warm, shared gathering space—a true common—is universal.

The ancestral garden

Upon arriving at Henk and Wil van der Salm’s ancestral garden, I was allocated a beautiful, central spot right in the middle of the grounds. There, I quietly pitched my tent. Once everything was secure and my sleeping arrangements were sorted, it was time to rest for a moment and consciously connect with this new place.

The seagulls of The Hague have definitively given way to a large flock of geese, which occasionally flies noisily in the distance. Since the warmer summers, they no longer migrate further south; we now have geese in our landscape all summer long. A sheep in the meadow calls out to another right next to my tent, which promptly replies with a dry “baa”. Sparrows make themselves heard from time to time. Otherwise, it is wonderfully peaceful here, save for the gentle rustle of the wind through the fruit trees and the sounds of the poetry club on the other side of the garden, drawing literary inspiration from their surroundings.

Beneath the fruit trees grow cow parsley, phlox, dahlias, hogweed, cosmos, and marigolds. A vast number of marigolds. According to old herbal wisdom, as long as marigolds bloom in your garden, a happy family lives there. With so many marigolds around, things are bound to go well here! As a heron flies overhead with a raw cry, I zip my tent closed. The fragrant Indonesian meal awaits me later, but for now, I am going to take a wonderful, meditative stroll through this beautiful ancestral garden. What absolute richness.